Nhiều thủ tục hành chính trong lĩnh vực quản lý an toàn thực phẩm đã và đang được cắt giảm, đơn giản hóa mạnh mẽ, tập trung vào các khâu quảng cáo thực phẩm, kiểm nghiệm và kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu. Riêng lĩnh vực quảng cáo thực phẩm đã giảm hai thủ tục hành chính, rút ngắn khoảng 20% thời gian giải quyết so với trước đây.

Thông tin trên được TS. Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết tại Hội nghị phổ biến những nội dung trọng tâm, điểm mới của Nghị định số 46/2026/NĐ-CP ngày 26/01/2026 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm, cùng Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP ngày 27/01/2026 về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm do Bộ Y tế chủ trì, diễn ra chiều 2/2.

Ảnh minh họa

Cải cách thủ tục hành chính là trụ cột xuyên suốt

Một trong những trọng tâm nổi bật của Nghị quyết và Nghị định mới là tiếp tục triển khai Nghị quyết số 66/NQ-CP ngày 26/3/2025 của Chính phủ về Chương trình cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh giai đoạn 2025–2026.

Theo đó, hàng loạt thủ tục liên quan đến quảng cáo thực phẩm, chỉ định tổ chức kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước, kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu đã được rà soát, cắt giảm và đơn giản hóa. Đáng chú ý, việc cải cách thủ tục chỉ định cơ sở kiểm nghiệm thực phẩm theo Quyết định số 1661/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã giúp cắt giảm tới 60% thủ tục, đơn giản hóa 40% thủ tục còn lại, đồng thời giảm hơn 33% thời gian xử lý hồ sơ.

Song song với cải cách thủ tục, các văn bản mới tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương. Trong tổng số 39 thủ tục hành chính về an toàn thực phẩm thuộc phạm vi quản lý của ba ngành Y tế, Nông nghiệp và Môi trường, Công Thương, đã có 31 thủ tục được phân cấp cho địa phương giải quyết, chiếm gần 80%. Việc phân cấp được thực hiện trên cơ sở các nghị định của Chính phủ ban hành trong năm 2025, qua đó nâng cao tính chủ động, trách nhiệm và hiệu quả quản lý của địa phương.

Bịt “kẽ hở” pháp lý, tăng kiểm soát từ gốc

Theo TS. Chu Quốc Thịnh, việc ban hành Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP diễn ra trong bối cảnh thời gian qua xuất hiện nhiều vụ vi phạm nghiêm trọng về an toàn thực phẩm như sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả, sữa giả, quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng sản phẩm. Các đối tượng vi phạm đã lợi dụng những khoảng trống pháp lý của Nghị định số 15/2018/NĐ-CP để trục lợi.

Trên cơ sở kiến nghị của Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao, Bộ Công an và yêu cầu thực tiễn quản lý, các quy định mới được thiết kế theo hướng tăng cường kiểm soát toàn diện từ khâu sản xuất đến lưu thông, kết hợp chặt chẽ giữa tiền kiểm và hậu kiểm.

Ở khâu sản xuất, Nghị định mới nâng cao điều kiện đối với các cơ sở sản xuất thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt, thực phẩm bổ sung và sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ đến 36 tháng tuổi. Các cơ sở này bắt buộc phải áp dụng các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm như HACCP, ISO 22000, FSSC 22000, GMP hoặc tương đương. Đồng thời, cơ sở sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe phải duy trì Giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm đạt chuẩn GMP.

Đáng chú ý, để khắc phục tình trạng doanh nghiệp thương mại đứng tên công bố sản phẩm nhưng không gắn trách nhiệm với nhà sản xuất, Nghị quyết quy định cơ sở sản xuất phải trực tiếp đứng tên công bố sản phẩm và chịu trách nhiệm toàn diện về tính pháp lý, chất lượng và an toàn thực phẩm.

Siết tiền kiểm, tăng mạnh hậu kiểm

Trước khi sản phẩm lưu thông trên thị trường, công tác quản lý công bố tiêu chuẩn áp dụng và đăng ký bản công bố sản phẩm được siết chặt. Phiếu kết quả kiểm nghiệm bắt buộc phải bao gồm cả chỉ tiêu an toàn và chỉ tiêu chất lượng. Các sản phẩm đã tự công bố trước đây phải hoàn tất công bố tiêu chuẩn áp dụng theo quy định mới trong thời hạn nhất định, nếu không sẽ không còn giá trị pháp lý.

Đối với các nhóm sản phẩm có nguy cơ cao như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ nhỏ, hồ sơ đăng ký bản công bố được quy định chặt chẽ hơn nhằm kiểm soát từ thành phần, quy trình sản xuất, bao bì đến công dụng sản phẩm.

Trong lĩnh vực nhập khẩu, Nghị định mới điều chỉnh mạnh các phương thức kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm; bãi bỏ một số trường hợp được miễn kiểm tra trước đây, đồng thời tăng yêu cầu kiểm tra hồ sơ, lấy mẫu, kiểm nghiệm đối với các phương thức kiểm tra giảm, thông thường và kiểm tra chặt. Quy định mới cũng bổ sung cơ chế quản lý đối với hàng hóa xuất khẩu chuyển mục đích tiêu thụ nội địa, bảo đảm áp dụng đầy đủ các yêu cầu về an toàn thực phẩm như đối với sản phẩm sản xuất trong nước.

Sau khi sản phẩm lưu thông trên thị trường, hoạt động hậu kiểm được tăng cường toàn diện. Cơ quan quản lý có trách nhiệm xây dựng kế hoạch kiểm tra định kỳ, kiểm tra đột xuất, lấy mẫu giám sát chất lượng, đặc biệt tập trung vào các nhóm sản phẩm dành cho trẻ em, người già, phụ nữ mang thai và người bệnh. Quảng cáo thực phẩm, nhất là trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội, được quản lý chặt chẽ hơn với yêu cầu công khai hồ sơ pháp lý và xác định rõ trách nhiệm của người quảng cáo, người có ảnh hưởng và nền tảng trung gian.

Đáng chú ý, Nghị định mới lần đầu tiên quy định rõ khái niệm và nội dung hậu kiểm theo hướng tiệm cận mô hình quản lý của Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA). Đồng thời, bổ sung các biện pháp xử lý mạnh như thu hồi giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm, tạm dừng tiếp nhận hồ sơ, thu hồi giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, giấy xác nhận nội dung quảng cáo nhằm nâng cao tính răn đe.

Việc ban hành và triển khai các Nghị quyết, Nghị định mới được kỳ vọng sẽ khắc phục căn bản những bất cập trong quản lý an toàn thực phẩm, đồng thời thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường sản xuất – kinh doanh minh bạch, lành mạnh và bảo vệ tốt hơn sức khỏe người tiêu dùng