Chính phủ vừa ban hành Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Thủy sản, bổ sung nhiều quy định quan trọng về quản lý khai thác, nuôi trồng, kiểm soát IUU, cải cách thủ tục hành chính và thành lập Quỹ bảo vệ, phát triển nguồn lợi thủy sản. Văn bản được kỳ vọng tạo bước chuyển mạnh mẽ trong quản lý nhà nước, bảo vệ nguồn lợi và nâng cao tính bền vững của ngành thủy sản Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Nghị định được xây dựng trên cơ sở Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025 và Luật Thủy sản năm 2017 đã được sửa đổi, bổ sung qua các năm 2024, 2025. Đây là văn bản có ý nghĩa quan trọng, cụ thể hóa nhiều quy định mới của Luật, bảo đảm thống nhất triển khai từ Trung ương đến địa phương.

Phạm vi điều chỉnh của Nghị định bao quát toàn diện các nội dung thuộc thẩm quyền của Chính phủ liên quan đến khai thác, nuôi trồng, bảo vệ nguồn lợi thủy sản; quản lý tàu cá; kiểm soát hoạt động khai thác trong và ngoài vùng biển Việt Nam. Đáng chú ý, Nghị định quy định cụ thể về giám sát viên trên tàu cá Việt Nam hoạt động khai thác ở vùng biển Việt Nam; cơ chế cấp phép xuất khẩu các loài thủy sản thuộc danh mục cấm hoặc xuất khẩu có điều kiện trong trường hợp phục vụ nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế.

Một điểm nhấn quan trọng là các quy định mới nhằm tăng cường kiểm soát tàu nước ngoài cập cảng Việt Nam để khai thác, vận chuyển, chuyển tải thủy sản; kiểm soát nguồn gốc thủy sản, sản phẩm thủy sản vận chuyển bằng tàu container nhập khẩu vào Việt Nam. Những quy định này góp phần thực thi nghiêm túc các cam kết quốc tế, đặc biệt trong nỗ lực gỡ “thẻ vàng” IUU của Ủy ban châu Âu.

Nghị định cũng làm rõ nhiều khái niệm chuyên ngành như nuôi trồng thủy sản thâm canh, bán thâm canh; giá thể nuôi trồng; tuyến bờ, tuyến lộng; hệ thống giám sát hành trình tàu cá; chuyển tải thủy sản; tàu hậu cần nghề cá… Đồng thời, giải thích cụ thể các hành vi khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) phù hợp với thông lệ quốc tế, tạo cơ sở pháp lý để các lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

Bên cạnh đó, Nghị định quy định rõ về khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá, trung tâm nghề cá lớn và tàu phục vụ nuôi trồng thủy sản, góp phần hoàn thiện hạ tầng nghề cá, bảo đảm an toàn cho ngư dân và nâng cao hiệu quả dịch vụ hậu cần.

Về cải cách hành chính, Nghị định đưa ra nhiều quy định theo hướng đơn giản hóa thủ tục. Tổ chức, cá nhân có thể nộp hồ sơ trực tiếp, qua bưu chính công ích hoặc trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, Ứng dụng định danh quốc gia. Hồ sơ điện tử, bản scan hợp lệ được chấp nhận thay cho nhiều loại bản sao chứng thực. Trong trường hợp thiên tai, dịch bệnh, cơ quan có thẩm quyền được linh hoạt đánh giá trực tuyến, gia hạn hoặc tạm hoãn giấy phép.

Đáng chú ý, Nghị định dành riêng một chương quy định về Quỹ bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản ở Trung ương và cấp tỉnh. Quỹ có chức năng hỗ trợ các chương trình, dự án ngoài ngân sách nhà nước về phục hồi hệ sinh thái, tái tạo nguồn lợi, tuyên truyền giáo dục, hỗ trợ chuyển đổi nghề và sinh kế bền vững cho ngư dân. Nguồn quỹ hình thành từ đóng góp tự nguyện, tài trợ, ủy thác và được quản lý chặt chẽ theo quy định pháp luật.

Việc ban hành Nghị định được đánh giá là bước đi kịp thời, cần thiết, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực thủy sản. Các quy định mới không chỉ hướng tới bảo vệ nguồn lợi lâu dài mà còn thúc đẩy ngành thủy sản phát triển theo hướng hiện đại, có trách nhiệm và bền vững, phù hợp yêu cầu hội nhập quốc tế.