Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị xác lập vai trò then chốt của kinh tế tư nhân, mở ra kỳ vọng lớn về một môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch và an toàn hơn.

Tuy nhiên, với Hà Tĩnh – nơi doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm đa số – thách thức không nằm ở tinh thần nghị quyết, mà ở khoảng cách từ chủ trương đến thực thi, từ cam kết chính sách đến trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp.

Khi kinh tế tư nhân được đặt vào “vai chính”

Không thể phủ nhận, Nghị quyết 68 mang tính đột phá về tư duy phát triển khi lần đầu tiên khẳng định kinh tế tư nhân là “một trong những động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế. Đây không chỉ là sự thay đổi về ngôn ngữ chính sách, mà còn là sự điều chỉnh căn bản trong cách nhìn nhận vai trò của khu vực tư nhân trong cấu trúc tăng trưởng dài hạn.

Với Hà Tĩnh thông điệp này mang ý nghĩa đặc biệt. Nền kinh tế địa phương hiện nay vẫn dựa nhiều vào một số dự án quy mô lớn, trong khi phần lớn doanh nghiệp đang hoạt động là doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, gắn với các lĩnh vực xây dựng, thương mại, dịch vụ, logistics và chế biến nông – thủy sản. Đây là khu vực tạo nhiều việc làm, lan tỏa thu nhập, nhưng cũng dễ tổn thương nhất trước biến động chính sách và chi phí tuân thủ.

Theo lãnh đạo Sở Tài chính Hà Tĩnh: “Tinh thần “kiến tạo phát triển”, “bảo vệ quyền tự do kinh doanh”, “cắt giảm điều kiện kinh doanh và chi phí tuân thủ” trong Nghị quyết 68 được cộng đồng doanh nghiệp Hà Tĩnh đánh giá cao. Nhiều doanh nghiệp cho rằng, chỉ cần các cam kết này được thực hiện nhất quán, họ đã có thể giảm đáng kể chi phí không chính thức và rủi ro pháp lý trong quá trình sản xuất – kinh doanh”.

Tuy nhiên, từ góc nhìn thực tiễn, doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Hà Tĩnh không thiếu chính sách, mà thiếu sự ổn định, nhất quán và khả năng dự báo trong thực thi. Một chủ doanh nghiệp xây dựng tại TP Hà Tĩnh thẳng thắn chia sẻ: “Chính sách thì rất hay, nhưng doanh nghiệp vẫn lo nhất là mỗi nơi hiểu một cách, mỗi khâu làm một kiểu”.

Khoảng trống giữa nghị quyết và thực tiễn địa phương

Một doanh nghiệp kinh doanh thuỷ sản tại Hà Tĩnh cho rằng: “Khoảng cách lớn nhất hiện nay là nằm ở khâu triển khai chính sách tại cấp cơ sở. Dù tinh thần cải cách được nhấn mạnh, nhưng tình trạng thủ tục kéo dài, hồ sơ phải “đi – về” nhiều lần, hay kiểm tra chồng chéo giữa các cơ quan vẫn chưa được xử lý triệt để.

Tiếp cận đất đai và mặt bằng sản xuất là ví dụ điển hình. Nghị quyết 68 đặt mục tiêu tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực đất đai, song tại Hà Tĩnh, quỹ đất sạch tại các cụm công nghiệp còn hạn chế. Trong khi đó, thủ tục thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất vẫn mất nhiều thời gian, khiến không ít doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội mở rộng sản xuất.

Chủ một doanh nghiệp chế biến nông sản tại huyện Cẩm Xuyên cho biết: “Đơn hàng có, thị trường có, nhưng mở rộng nhà xưởng thì vướng đất, vướng thủ tục, lỡ mất cơ hội.” Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, chi phí cơ hội đôi khi còn lớn hơn chi phí tài chính.

Tín dụng cũng là bài toán tương tự. Dù Nghị quyết 68 nhấn mạnh phát triển các quỹ bảo lãnh tín dụng và đa dạng hóa nguồn vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhưng trên thực tế, nhiều doanh nghiệp tại Hà Tĩnh vẫn khó tiếp cận vốn do yêu cầu tài sản thế chấp, hồ sơ tài chính và năng lực quản trị.

Một doanh nghiệp logistics hoạt động quanh Khu kinh tế Vũng Áng thẳng thắn: “Nghị quyết nói rất rõ về hỗ trợ vốn, nhưng khi ra ngân hàng, câu hỏi đầu tiên vẫn là tài sản thế chấp. Doanh nghiệp dịch vụ như chúng tôi lấy gì để thế chấp?” Điều này cho thấy, chính sách sẽ khó “chạm” tới doanh nghiệp nếu thiếu cơ chế chia sẻ rủi ro thực chất giữa Nhà nước – ngân hàng – doanh nghiệp.

“Chính sách tốt, nhưng cần người thực thi dám làm”

Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp cho rằng rào cản lớn nhất không nằm ở quy định trên giấy, mà ở tâm lý e ngại rủi ro trong thực thi của một bộ phận cán bộ cơ sở. Khi trách nhiệm cá nhân chưa được phân định rõ, việc giải quyết thủ tục thường có xu hướng “an toàn”, kéo dài thời gian.

Một chủ doanh nghiệp thương mại tại TX Kỳ Anh (cũ) chia sẻ: “Nhiều khi cán bộ không nói là hồ sơ sai luật, nhưng cũng không dám quyết. Hồ sơ cứ để đó, doanh nghiệp thì không biết chờ đến bao giờ.”

Từ góc nhìn này, Nghị quyết 68 sẽ khó phát huy hiệu quả nếu không song hành với cải cách bộ máy thực thi, phân định rõ trách nhiệm cá nhân và có cơ chế bảo vệ cán bộ dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Khi cán bộ còn sợ sai, tinh thần “đồng hành cùng doanh nghiệp” rất khó trở thành hành động cụ thể.

Ở chiều ngược lại, nhiều doanh nghiệp cũng nhìn nhận thẳng thắn rằng nghị quyết không thể thay thế nỗ lực tự thân. “Nhà nước mở đường, nhưng doanh nghiệp phải tự bước đi,” một giám đốc doanh nghiệp cơ khí tại Hà Tĩnh nói. Theo ông, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần nâng chuẩn quản trị, minh bạch tài chính, ứng dụng công nghệ và chủ động liên kết để tham gia chuỗi giá trị, thay vì chỉ trông chờ chính sách hỗ trợ.

Từ nghị quyết đến niềm tin thị trường

Từ thực tiễn Hà Tĩnh, có thể thấy Nghị quyết 68 đã mở ra một “khung cơ hội” quan trọng cho kinh tế tư nhân, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, để nghị quyết thực sự đi vào đời sống, điều doanh nghiệp cần không chỉ là thêm các chương trình hay kế hoạch hành động, mà là những thay đổi cụ thể, đo đếm được.

Đó có thể là thời gian xử lý thủ tục ngắn hơn, quy trình rõ ràng và nhất quán hơn; là khả năng tiếp cận đất đai, vốn thuận lợi hơn; hay đơn giản là cảm giác được tôn trọng khi làm ăn hợp pháp. Những yếu tố tưởng như “mềm” này lại chính là nền tảng để tạo dựng niềm tin thị trường – yếu tố quyết định cho đầu tư dài hạn.

Ở góc độ phát triển địa phương, Nghị quyết 68 cũng mở ra cơ hội để Hà Tĩnh dịch chuyển mô hình tăng trưởng, giảm dần sự phụ thuộc vào một số dự án lớn, hướng tới nền kinh tế đa trụ cột hơn, trong đó khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng vai trò lan tỏa việc làm, thu ngân sách và đổi mới sáng tạo.

Có thể nói, Nghị quyết 68 không phải “liều thuốc tức thì” cho kinh tế tư nhân Hà Tĩnh, nhưng là một nền tảng quan trọng. Nếu thu hẹp được khoảng cách giữa chủ trương và hành động, giữa chính sách và thực thi, khu vực kinh tế tư nhân sẽ có cơ hội lớn lên thực chất. Ngược lại, nếu khoảng cách ấy không được xử lý, kinh tế tư nhân vẫn sẽ “đông nhưng yếu” – đúng như điều mà chính Nghị quyết 68 đang muốn thay đổi.