Chính phủ vừa ban hành Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản, tạo khuôn khổ pháp lý đồng bộ cho quản lý, khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Nghị định được kỳ vọng tăng hiệu lực quản lý nhà nước, hỗ trợ gỡ “thẻ vàng” IUU và thúc đẩy phát triển ngành thủy sản theo hướng bền vững, hiện đại.

Nghị định được xây dựng trên cơ sở Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025 và Luật Thủy sản năm 2017 đã được sửa đổi, bổ sung qua các luật năm 2024 và 2025. Đây là văn bản quan trọng, cụ thể hóa nhiều quy định mới của Luật, bảo đảm thống nhất tổ chức thực hiện từ Trung ương đến địa phương.

Phạm vi điều chỉnh của Nghị định bao quát các nội dung liên quan đến khai thác, nuôi trồng, bảo vệ nguồn lợi thủy sản, quản lý tàu cá và kiểm soát hoạt động khai thác trong, ngoài vùng biển Việt Nam. Đối tượng áp dụng là tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài có hoạt động thủy sản tại nội địa, đảo, quần đảo và vùng biển Việt Nam; đồng thời áp dụng với tổ chức, cá nhân Việt Nam khai thác thủy sản ngoài vùng biển quốc gia.

Một điểm đáng chú ý là Nghị định bổ sung quy định về giám sát viên trên tàu cá Việt Nam hoạt động trong vùng biển Việt Nam; quy định kiểm soát tàu nước ngoài khai thác, vận chuyển, chuyển tải thủy sản cập cảng Việt Nam; kiểm soát thủy sản, sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác được vận chuyển bằng tàu công-ten-nơ nhập khẩu vào Việt Nam. Các quy định này tăng cường thực thi cam kết quốc tế, nhất là trong bối cảnh Việt Nam nỗ lực gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU của Ủy ban châu Âu.

Nghị định cũng dành một điều để giải thích từ ngữ, làm rõ nhiều khái niệm chuyên ngành như nuôi trồng thâm canh, bán thâm canh; giá thể nuôi trồng; tuyến bờ, tuyến lộng; hệ thống giám sát hành trình tàu cá; chuyển tải thủy sản; tàu hậu cần nghề cá… Đặc biệt, các hành vi khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) được định nghĩa rõ, phù hợp với luật pháp quốc tế và khuyến nghị của các tổ chức quản lý nghề cá khu vực. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm.

Về hạ tầng nghề cá, Nghị định quy định cụ thể khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá, trung tâm nghề cá lớn và tàu phục vụ nuôi trồng, góp phần bảo đảm an toàn cho ngư dân và nâng cao hiệu quả dịch vụ hậu cần.

Một điểm mới đáng chú ý là cải cách thủ tục hành chính. Tổ chức, cá nhân có thể nộp hồ sơ trực tiếp, qua bưu chính công ích hoặc trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, Ứng dụng định danh quốc gia. Hồ sơ điện tử, bản scan hợp lệ được chấp nhận, giảm yêu cầu bản sao chứng thực. Trong trường hợp thiên tai, dịch bệnh, cơ quan có thẩm quyền được đánh giá trực tuyến, tạm hoãn hoặc gia hạn giấy phép, bảo đảm linh hoạt nhưng vẫn chặt chẽ.

Nghị định dành riêng Chương II quy định về Quỹ bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản ở Trung ương và cấp tỉnh. Quỹ có chức năng hỗ trợ các chương trình, dự án, hoạt động phi dự án về bảo vệ, tái tạo nguồn lợi thủy sản ngoài kế hoạch ngân sách nhà nước. Nguồn tài chính hình thành từ đóng góp tự nguyện, tài trợ, ủy thác của tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước; được quản lý theo quy định về quỹ tài chính ngoài ngân sách và chịu thanh tra, kiểm tra, kiểm toán.

Quỹ được sử dụng cho hoạt động tuyên truyền, phục hồi hệ sinh thái, tái tạo nguồn lợi, hỗ trợ chuyển đổi nghề và tạo sinh kế bền vững cho ngư dân.

Việc ban hành Nghị định được đánh giá là bước đi kịp thời, hoàn thiện hành lang pháp lý cho quản lý thủy sản, góp phần bảo vệ nguồn lợi, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân, doanh nghiệp và khẳng định cam kết của Việt Nam trong phát triển ngành thủy sản bền vững, có trách nhiệm, phù hợp thông lệ quốc tế.